वंशावळीचा अफाट ताकदीचा पट : सातपाटील कुलवृत्तांतSatpatil Kulvruttant: A Powerful and Expansive Genealogical Saga
newspaper
प्रसिद्धीPublished inपुढारीPudhari
रंगनाथ पठारे यांच्या ‘सातपाटील कुलवृत्तांत’ या महाकादंबरीत एका कुटुंबाच्या अनेक पिढ्यांच्या वंशावळीच्या माध्यमातून महाराष्ट्राचा सामाजिक, राजकीय आणि सांस्कृतिक इतिहास व्यापक पटावर उलगडतो.
Rangnath Pathare’s monumental Marathi novel “Satpatil Kulvruttant” traces generations of a family across centuries, creating a vast portrait of Maharashtra’s changing social, political and cultural history.
‘वंशावळीचा अफाट ताकदीचा पट : सातपाटील कुलवृत्तांत’ या लेखात प्रमोद गायकवाड यांनी ज्येष्ठ लेखक रंगनाथ पठारे यांच्या सातपाटील कुलवृत्तांत या महाकादंबरीविषयी आपले वाचनानुभव मांडले आहेत.
लेखानुसार, ही कादंबरी एका सामान्य कुटुंबाच्या वंशावळीच्या माध्यमातून जवळपास सातशे वर्षांचा विस्तीर्ण कालखंड वाचकांसमोर उभा करते. अनेक पिढ्या, असंख्य व्यक्तिरेखा, त्यांचे परस्परसंबंध, बदलती सामाजिक परिस्थिती आणि तत्कालीन राजकीय घडामोडी यांचा कादंबरीत तपशीलवार मागोवा घेतला आहे.
कथेचा प्रवास मूळ पुरुष श्रीपतीपासून सुरू होत अनेक पिढ्यांमधून पुढे जातो. पैठण, अहमदनगर, सातारा, पुणे, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, दिल्ली, पानिपत, पाकिस्तान, अफगाणिस्तान, मुंबई आणि इंग्लंड अशा विविध भौगोलिक संदर्भांतून कथानक विस्तारत जाते. त्यामुळे ही कादंबरी केवळ एका घराण्याचा इतिहास राहत नाही, तर बदलत्या महाराष्ट्राच्या आणि भारतीय समाजाच्या व्यापक इतिहासाशी जोडली जाते.
लेखकाने विशेषतः कादंबरीतील ऐतिहासिक संदर्भ, सामाजिक रचना, राजवटी, सरदार, सामान्य माणसे, जीवनपद्धती आणि बदलत्या काळाचे सूक्ष्म चित्रण अधोरेखित केले आहे. विविध शतकांतील माणसांचे आयुष्य आणि त्या-त्या काळातील सामाजिक परिस्थिती यांची सांगड कादंबरीत प्रभावीपणे घातली असल्याचे परीक्षणात नमूद केले आहे.
प्रमोद गायकवाड यांच्या मते, सातपाटील कुलवृत्तांत ही अफाट संशोधन, कल्पनाशक्ती आणि लेखनश्रमातून उभी राहिलेली महत्त्वाची मराठी कादंबरी आहे. समीक्षकाने तिच्या व्यापकतेची तुलना भालचंद्र नेमाडे यांच्या **‘हिंदू’**सारख्या महत्त्वाच्या साहित्यकृतीशी करत तिच्या साहित्यिक ताकदीचे विशेष कौतुक केले आहे.
“Satpatil Kulvruttant: A Powerful and Expansive Genealogical Saga” is a literary appreciation by Pramod Gaikwad of Rangnath Pathare’s major Marathi novel Satpatil Kulvruttant.
The review describes the novel as an extraordinarily broad narrative built around the genealogy of an ordinary family. Through successive generations, the novel spans roughly seven centuries, bringing together numerous characters, family relationships, historical events and changing social conditions.
Beginning with an ancestral figure named Shripati, the narrative moves through generations and across places including Paithan, Ahmednagar, Satara, Pune, northern and central India, Delhi, Panipat, Pakistan, Afghanistan, Mumbai and even England. This geographical sweep allows the family narrative to intersect with larger historical and political developments.
The reviewer particularly appreciates Pathare’s ability to combine family history with social history. Political regimes, rulers, social structures, everyday life, migration and changing relationships are woven into the experiences of the characters, giving readers a sense of how ordinary people lived through different historical periods.
The article also emphasises the enormous research and creative effort required to construct such a complex narrative. Rather than being only a family chronicle, Satpatil Kulvruttant emerges as a literary exploration of Maharashtra’s social memory, history and cultural transformation.
Pramod Gaikwad regards the novel as a major achievement in contemporary Marathi literature and, in the clipping, compares its scale and literary significance with other ambitious Marathi works such as Bhalchandra Nemade’s Hindu.
